Khi nói đến sự an toàn trên những chiếc xe ô tô hiện đại, túi khí được trang bị trên xe ô tô có tác dụng gì luôn là mối quan tâm hàng đầu. Hệ thống túi khí (hay SRS – Supplemental Restraint System) là một phần thiết yếu, được thiết kế để bảo vệ người lái và hành khách khỏi những chấn thương nghiêm trọng trong các tình huống va chạm đột ngột. Bài viết này sẽ đi sâu vào vai trò, cấu tạo và cách thức hoạt động của thiết bị cứu sinh này.
Vai trò thiết yếu của hệ thống bảo vệ bổ sung trên xe hơi
Hệ thống an toàn bổ sung này hoạt động như một lớp đệm năng động, được kích hoạt gần như ngay lập tức khi xe gặp sự cố va chạm với lực đủ mạnh. Vai trò cốt lõi của các thiết bị này là giảm thiểu tối đa lực tác động trực tiếp lên cơ thể người ngồi trong xe, đặc biệt là vùng đầu, cổ và ngực. Theo thống kê, sự hiện diện và hoạt động hiệu quả của các thiết bị bảo vệ bổ sung có thể làm giảm đáng kể nguy cơ tử vong hoặc thương tật nặng trong các vụ tai nạn giao thông.
Một điểm đặc biệt cần lưu ý là túi khí chỉ hoạt động một lần duy nhất; sau khi bung ra, chúng sẽ tự hủy hoại cấu trúc bên trong và không thể tái sử dụng mà cần phải được thay thế hoàn toàn bởi các chuyên gia có chuyên môn.
Hệ thống túi khí xe hơi
Các dấu hiệu nhận biết lỗi hệ thống giảm thiểu chấn thương
Việc đảm bảo hệ thống an toàn này luôn ở trạng thái hoạt động tốt là cực kỳ quan trọng. Khi các cảm biến hoặc bộ phận điều khiển gặp trục trặc, khả năng bảo vệ hành khách sẽ bị suy giảm nghiêm trọng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp bạn đưa xe đi kiểm tra kịp thời.
Cảm biến và mô-đun điều khiển gặp vấn đề
Chức năng của các cảm biến túi khí là đo lường mức độ và hướng va chạm để đưa ra quyết định kích hoạt hệ thống. Nếu các cảm biến này bị lỗi, chúng có thể không phát hiện va chạm hoặc tệ hơn là kích hoạt sai thời điểm, khiến túi khí bung ra không cần thiết khi xe đang di chuyển bình thường, gây nguy hiểm không kém tai nạn. Các lỗi về độ nhạy cảm biến đòi hỏi sự can thiệp chuyên môn ngay lập tức.
Đèn cảnh báo túi khí hiển thị liên tục
Đèn báo lỗi trên bảng điều khiển là cách trực quan nhất để người lái biết được tình trạng của hệ thống SRS. Nếu đèn này sáng liên tục hoặc nhấp nháy không ngừng sau khi khởi động xe, điều đó cho thấy có sự cố xảy ra bên trong hệ thống. Nguyên nhân có thể từ việc kết nối điện lỏng lẻo, dây dẫn bị oxy hóa, hoặc thậm chí là bộ phận túi khí đã hết hạn sử dụng và cần được thay thế theo khuyến nghị của nhà sản xuất.
Túi khí tự bung mà không có va chạm
Đây là một sự cố hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm. Việc túi khí bất ngờ phồng lên khi xe đang vận hành thông thường là dấu hiệu rõ ràng của sự hỏng hóc nghiêm trọng trong mô-đun điều khiển trung tâm (ACU) hoặc do ảnh hưởng từ môi trường như độ ẩm cao gây đoản mạch. Tình huống này không chỉ gây mất tập trung mà còn có thể dẫn đến tai nạn do người lái bị choáng váng.
Cấu tạo cơ bản của thiết bị giảm thiểu thương vong
Hiểu rõ cấu trúc bên trong sẽ giúp chúng ta đánh giá cao hơn sự phức tạp của công nghệ bảo vệ này. Về cơ bản, một hệ thống túi khí ô tô hoàn chỉnh được cấu thành từ ba bộ phận chính có sự phối hợp nhịp nhàng.
Bộ phận cảm biến và đơn vị điều khiển trung tâm
Hệ thống thu thập dữ liệu va chạm được thực hiện thông qua một mạng lưới các cảm biến gia tốc, cảm biến áp suất và các cảm biến vị trí khác nhau được bố trí khắp thân xe. Khi phát hiện một cú sốc vượt ngưỡng an toàn đã được lập trình sẵn, tất cả dữ liệu sẽ được gửi về Đơn vị Điều khiển Túi khí (ACU). ACU đóng vai trò như bộ não, phân tích thông tin và quyết định thời điểm chính xác để gửi lệnh kích hoạt hệ thống.
Bộ phận kích nổ và túi vải độ bền cao
Sau khi nhận lệnh, bộ phận kích nổ sẽ được kích hoạt. Bộ phận này chứa một hợp chất hóa học đặc biệt, khi bị đốt cháy sẽ tạo ra một lượng lớn khí trơ trong mili giây. Khí này ngay lập tức được bơm vào túi vải, thường làm từ sợi nylon mỏng nhưng có độ bền và khả năng chịu nhiệt cực cao.
Túi khí sườn
Sự kết hợp giữa việc tạo khí nhanh chóng và vật liệu vải chắc chắn đảm bảo rằng thiết bị an toàn này sẽ phồng lên với tốc độ chóng mặt, tạo thành một lớp đệm bảo vệ vững chắc trước khi hành khách va chạm với vô lăng hay taplo.
Cơ chế hoạt động siêu tốc của hệ thống an toàn
Quá trình từ khi xảy ra va chạm cho đến khi túi khí phồng lên hoàn toàn là một chuỗi sự kiện diễn ra với tốc độ phi thường, thường hoàn thành chỉ trong khoảng 0.04 giây, nhanh hơn cả nháy mắt. Điều này cho thấy sự tối ưu hóa về mặt kỹ thuật để bảo vệ người ngồi trong xe.
Quá trình này bắt đầu ngay khi các cảm biến va chạm ghi nhận lực phanh đột ngột hoặc tác động mạnh. ACU xử lý dữ liệu và gửi tín hiệu điện đến bộ kích nổ. Dòng điện mạnh sẽ đốt cháy chất nổ, sinh ra khí làm căng túi khí với vận tốc có thể lên tới hơn 300 km/h. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ làm đệm, khí bên trong sẽ thoát ra qua các lỗ nhỏ được thiết kế sẵn trên bề mặt túi, khiến nó xẹp xuống nhanh chóng, tránh gây cản trở tầm nhìn hoặc hô hấp cho người ngồi trong xe sau va chạm.
Cách thức hoạt động của hệ thống túi khí
Các loại túi khí và chức năng bảo vệ từng vị trí
Các nhà sản xuất ô tô trang bị nhiều loại hệ thống bảo vệ bổ sung khác nhau, mỗi loại phục vụ một mục đích cụ thể tùy thuộc vào vị trí va chạm tiềm tàng.
Bảo vệ hành khách phía trước
Loại phổ biến nhất là túi khí phía trước, dành cho người lái và hành khách ngồi ghế phụ. Chúng được thiết kế để bảo vệ đầu và ngực khỏi chấn thương khi xe va chạm trực diện, thường là ở góc độ khoảng 30 độ tính từ trung tâm đầu xe. Hệ thống này cũng được trang bị các bộ điều khiển thông minh, cho phép bung túi khí với lực nhẹ hơn nếu phát hiện hành khách ngồi không đúng tư thế hoặc không thắt dây an toàn.
Túi khí bảo vệ hai bên thân xe
Túi khí sườn (side airbags) là một cải tiến quan trọng khác, tập trung vào bảo vệ vùng hông, vai và đầu khỏi các cú va chạm từ hai bên hông xe. Ngoài ra, một số mẫu xe cao cấp còn được trang bị túi khí rèm chạy dọc theo khung cửa sổ, có tác dụng ngăn đầu hành khách đập vào cửa kính hoặc các vật thể bên ngoài trong trường hợp xe bị lật.
Túi khí bảo vệ đầu gối và dây đai
Túi khí đầu gối là một trang bị cần thiết giúp cố định phần thân dưới của người lái và hành khách, ngăn chân va đập mạnh vào phần dưới taplo, hạn chế chấn thương khớp gối và xương chày. Thậm chí, một số công nghệ tiên tiến còn tích hợp túi khí trên dây đai an toàn, giúp phân bổ lực siết của dây an toàn ra một vùng rộng hơn trên cơ thể, giảm thiểu chấn thương vùng ngực do dây đai gây ra khi dừng xe đột ngột.
Chi phí thay thế thiết bị an toàn sau khi sử dụng
Vì túi khí chỉ có tác dụng một lần, việc thay thế sau tai nạn là bắt buộc để đảm bảo xe vẫn duy trì mức độ an toàn ban đầu. Chi phí này có sự khác biệt lớn tùy thuộc vào loại xe và vị trí túi khí cần thay thế.
Thông thường, túi khí vô lăng cho người lái có mức giá dao động trong khoảng từ 2.5 triệu đến 8 triệu đồng tại thị trường Việt Nam. Trong khi đó, túi khí ghế phụ phía trước có mức giá thấp hơn một chút, thường nằm trong khoảng 2 triệu đến 7 triệu đồng. Tuy nhiên, đây chỉ là chi phí linh kiện, chưa bao gồm công tháo lắp và kiểm tra toàn bộ hệ thống liên quan.
Lưu ý khi sử dụng hệ thống túi khí
Những lưu ý vàng để tối ưu hóa hiệu quả của hệ thống an toàn
Để đảm bảo hệ thống bảo vệ bổ sung phát huy tối đa hiệu quả khi có sự cố, người sử dụng xe cần tuân thủ nghiêm ngặt một số nguyên tắc cơ bản liên quan đến tư thế ngồi và bảo trì.
Tư thế ngồi chuẩn và dây đai an toàn là ưu tiên số một
Ngay cả hệ thống túi khí tân tiến nhất cũng sẽ kém hiệu quả nếu người ngồi không đúng tư thế. Hãy luôn điều chỉnh ghế ngồi sao cho lưng thẳng, tay không bắt chéo trên vô lăng và duy trì khoảng cách phù hợp với bảng điều khiển. Quan trọng nhất, việc thắt dây an toàn là bước bảo vệ đầu tiên và không thể thiếu, giúp giữ cơ thể ở vị trí tối ưu khi túi khí bung ra.
Tuyệt đối không đặt vật cản gần khu vực bung túi khí
Các khu vực như hộc chứa đồ trên taplo, bên hông cửa hoặc ghế xe cần được giữ thông thoáng. Việc đặt vật cứng, nặng hoặc cồng kềnh tại những vị trí này có thể biến chúng thành các vật thể nguy hiểm khi túi khí được phóng ra với tốc độ cao, gây ra thương tích thứ cấp nghiêm trọng cho hành khách.
Trẻ em và vị trí ngồi trên xe
Các chuyên gia khuyến cáo trẻ em dưới 12 tuổi không nên ngồi ở hàng ghế trước. Vóc dáng nhỏ bé của trẻ khiến chúng dễ bị tổn thương bởi lực bung mạnh của túi khí phía trước. Thay vào đó, ghế trẻ em nên được lắp đặt ở hàng ghế sau, nơi hệ thống bảo vệ được thiết kế phù hợp hơn với trẻ em.
Việc duy trì sự an toàn trên xe hơi không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở ý thức người dùng. Nắm rõ túi khí được trang bị trên xe ô tô có tác dụng gì và cách thức bảo dưỡng chúng sẽ giúp bạn và người thân an tâm hơn trên mọi hành trình cùng “Xe Thanh Bình Xanh”. Nếu đèn báo lỗi hệ thống an toàn bật sáng, đừng trì hoãn việc đưa xe đến các trung tâm dịch vụ uy tín để được kiểm tra và xử lý kịp thời.